جریمه دیرکرد اجاره خانه یکی از مهمترین ابزارهای قانونی برای تضمین پرداخت بهموقع اجارهبها و جلوگیری از تأخیر مستأجران است. این جریمه که به آن خسارت تأخیر یا وجه التزام هم گفته میشود، برای جبران کاهش ارزش پول و ایجاد انگیزه برای پایبندی به تعهدات قرارداد اعمال میشود. مبلغ و نحوه محاسبه آن میتواند براساس قرارداد میان موجر و مستأجر یا قوانین جاری مانند قانون روابط موجر و مستأجر و مقررات قانون مدنی تعیین شود.
در این مقاله به بررسی کامل جریمه دیرکرد پرداخت اجاره، شامل تعریف آن، تفاوت خسارت قانونی و جریمه قراردادی، نحوه محاسبه جریمه تاخیر پرداخت اجاره بها براساس شاخص تورم و زمان پرداخت، حقوق موجر، وظایف مستأجر در صورت تأخیر و پیامدهای قانونی پرداختنکردن اجارهبها میپردازیم تا بتوانید دیدگاهی جامع و کاربردی درباره این موضوع پیدا کنید.
فهرست مطالب
قانون جریمه دیرکرد اجاره بها
براساس ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی (مصوب ۱۳۷۹)، هرگاه دین از نوع وجه رایج باشد و بدهکار با وجود مطالبه طلبکار از پرداخت آن خودداری کند، دادگاه میتواند او را به پرداخت خسارت تأخیر محکوم کند. این خسارت نه بهعنوان سود، بلکه برای جبران افت قدرت خرید پول ناشی از تورم تعیین میشود؛ بنابراین، موجر در صورت مطالبه اجارهبهای معوق و امتناع مستأجر، حق درخواست این خسارت را خواهد داشت.
علاوهبر مقررات مربوط به خسارت تأخیر تأدیه، طرفین میتوانند براساس مواد ۲۳۰ و ۲۳۱ قانون مدنی، در قرارداد اجاره شرطی تحت عنوان وجه التزام قرار دهند. براساس این شرط، مستأجر در صورت تأخیر در پرداخت اجارهبها ملزم به پرداخت مبلغی بهعنوان جریمه قراردادی میشود.
با این حال، دو نکته در این زمینه اهمیت دارد:
- میزان وجه التزام باید معقول و غیرفاحش باشد تا دادگاه آن را قابلاجرا بداند؛
- این شرط نباید طوری تنظیم شود که ماهیت بهره ربوی پیدا کند.
باید توجه داشته باشید که مباحث فوق فقط به تأخیر در پرداخت اجارهبها در طول مدت قرارداد مربوط است. درصورتیکه مستأجر پساز پایان قرارداد، ملک را تخلیه نکند، موضوع از حوزه خسارت تأخیر تأدیه خارج میشود و قواعد جداگانهای بر آن حاکم است. این جریمه معمولاً براساس توافق قراردادی (برای مثال ۳ تا ۴ برابر اجارهبهای روزانه) تعیین میشود و ماهیت متفاوتی با خسارت تأخیر در پرداخت اجاره دارد.
املاین بهعنوان اولین پلتفرم پیشرو املاک آنلاین ایران، خدمات گستردهای برای اجاره و خرید و فروش ملک ارائه میدهد که شامل انعقاد قراردادهای آنلاین و رسمی تحت نظارت کارشناسان حقوقی میشود.
شما میتوانید بدون نیاز به مراجعه حضوری، قرارداد اجاره یا خرید خود را بهصورت دیجیتال تنظیم کنید و از صحت و اعتبار آن مطمئن باشید. پساز انعقاد قرارداد هم کد رهگیری رسمی صادر میشود و نسخه دیجیتال قرارداد برای همیشه در دسترس شما خواهد بود. احراز هویت طرفین و بررسی اصالت اسناد ملکی پیشاز انعقاد، امنیت معامله را تضمین میکند و بهاینترتیب میتوانید با اطمینان کامل وارد فرایند اجاره یا خرید شوید. اگر قصد دارید قرارداد اجاره رسمی و مطمئن تنظیم کنید، کافی است نام برند املاین را در گوگل جستوجو کنید و وارد صفحه ایجاد قرارداد شوید تا تجربهای امن و سریع داشته باشید.
شرایط اعمال جریمه دیرکرد
برای اعمال خسارت یا جریمه دیرکرد مستاجر، شرایط زیر باید رعایت شود:
- وجود بدهی معتبر: اجارهبها باید طبق قرارداد معتبر اجاره، موعد پرداخت داشته و مستأجر آن را در زمان مقرر نپرداخته باشد. در واقع، اجارهبهای عقبافتاده بدهی مسلم مستأجر محسوب میشود؛
- مطالبه رسمی توسط موجر: موجر باید ابتدا اظهارنامه رسمی از طریق دفاتر خدمات قضایی یا پست به مستأجر ارسال و مبلغ اجاره معوقه را مطالبه کند. این اظهارنامه نقطه شروع محاسبه خسارت است و بدون مطالبه، خسارت تعلق نمیگیرد؛
- امتناع یا پرداختنکردن توسط مستأجر: اگر مستأجر پساز دریافت اظهارنامه، اجاره را پرداخت نکند، خسارت از تاریخ مطالبه (ارسال اظهارنامه) محاسبه میشود؛
- مراجعه به مرجع قضایی: اگر مستأجر همچنان بدهیاش را پرداخت نکند، موجر میتواند دادخواست مطالبه اجاره معوقه و خسارت تأخیر تأدیه را در شورای حل اختلاف (برای مبالغ تا ۲۰ میلیون تومان) یا دادگاه عمومی حقوقی (برای مبالغ بالاتر) مطرح کند؛
- عدم پرداخت طولانیمدت: اگر مستأجر بیشاز ۳ ماه و ۱۰ روز (یعنی حدود ۱۰۰ روز) اجاره را نپردازد، موجر میتواند حتی بدون طرح موضوع خسارت، درخواست تخلیه ملک را مطرح کند؛ زیرا قانون چنین امکانی را پیشبینی کرده است. البته برای دریافت خسارت، باید دادخواست جداگانه مطرح شود؛
- شرایط قراردادی: اگر در قرارداد بندی برای جریمه پیشبینی شده باشد، میتوان آن را مطالبه کرد؛ مشروط به اینکه فاحش نباشد و دادگاه آن را تأیید کند. بدون شرط قراردادی، تنها خسارت قانونی (تأخیر تأدیه) قابلاعمال است.
توجه داشته باشید که اگر مستأجر ملک را تخلیه نکرده باشد، خسارت برای ودیعه (رهن) تا زمان تخلیه تعلق نمیگیرد. همچنین در شرایط استثنایی یا حوادث غیرقابلپیشبینی، دادگاه ممکن است خسارت را کاهش دهد.
نحوه محاسبه جریمه دیرکرد اجاره
جریمه پرداخت نکردن اجاره توسط مستاجر معمولاً از دو طریق تعیین میشود: خسارت قانونی (تأخیر تأدیه) و جریمه قراردادی (وجه التزام).
ازآنجاکه قانون عدد مشخصی تعیین نکرده است، محاسبه یا توسط دادگاه و براساس شاخص تورم یا مطابق توافق طرفین در قرارداد انجام میشود.
در شرایطی که در قرارداد اجاره، نرخ جریمه مشخص شده باشد، محاسبه ساده است؛ برای مثال، اگر توافق شده باشد روزانه درصدی از اجاره روزانه بهعنوان جریمه دریافت شود:
اجاره روزانه = اجاره ماهانه ÷ ۳۰
جریمه روزانه = نرخ جریمه × اجاره روزانه
جریمه کل = جریمه روزانه × تعداد روزهای تأخیر
برای مثال، اگر اجاره ماهانه ۲۰ میلیون تومان باشد، اجاره روزانه حدود ۶۶۶ هزار تومان میشود. اگر جریمه روزانه ۱٪ باشد:
جریمه روزانه = ۶,۶۶۶ تومان؛
برای ۳۰ روز تأخیر تقریباً ۲۰۰ هزار تومان میشود.
البته دادگاه اگر مبلغ جریمه را غیرمنطقی یا سنگین تشخیص دهد، میتواند آن را تعدیل کند.
محاسبه خسارت تأخیر تأدیه توسط دادگاه براساس شاخص قیمت مصرفکننده (تورم) که بانک مرکزی بهطور ماهانه یا سالانه منتشر میکند، انجام میشود. تغییر این شاخص، میزان کاهش ارزش پول را نشان میدهد.
برای محاسبه خسارت تأخیر تأدیه، ابتدا مبلغ بدهی اصلی و تاریخ سررسید آن مشخص و سپس زمان واقعی پرداخت تعیین میشود. در مرحله بعد، شاخص قیمت مصرفکننده (تورم) مربوط به هر دو تاریخ استخراج و عدد شاخص زمان پرداخت بر شاخص زمان سررسید تقسیم میشود.
حاصل این نسبت در مبلغ بدهی ضرب میشود و جمع بدهی بهروزشده به دست میآید؛ سپس با کسر مبلغ اصلی، میزان خسارت تأخیر تأدیه مشخص میشود. این روش کاهش ارزش پول را جبران میکند و مبلغ نهایی شامل اصل دین بههمراه خسارت است.
در جدول زیر میتوانید نحوه محاسبات را در یک نگاه مشاهده کنید:
| نوع جریمه | روش محاسبه | مثال عددی | توضیحات |
| جریمه قراردادی (وجه التزام) | اجاره روزانه × نرخ جریمه × تعداد روزهای تأخیر | اجاره ماهانه ۲۰ میلیون تومان باشد، اجاره روزانه ۶۶۶,۶۶۷ تومان میشود و با نرخ جریمه ۱٪ و ۳۰ روز تأخیر، مستأجر باید ۲۰۰ هزار تومان بپردازد. | توافق طرفین در قرارداد؛ باید معقول و غیرربوی باشد. |
| خسارت تأخیر قانونی (تأخیر تأدیه) | مبلغ بدهی × (شاخص زمان پرداخت ÷ شاخص زمان سررسید – ۱) | اگر اجاره عقبافتاده ۱۰ میلیون تومان باشد و شاخص تورم از ۱۰۰ به ۱۲۰ برسد، مستأجر علاوهبر اصل بدهی، باید ۲ میلیون تومان خسارت تأخیر هم بپردازد. | محاسبه توسط دادگاه براساس کاهش ارزش پول و شاخص تورم؛ بدون توافق قرارداد هم قابلمطالبه است |
وظایف مستأجر در زمان تأخیر پرداخت
طبق قانون روابط موجر و مستأجر و مقررات قانون مدنی، مستأجر موظف است اجارهبها را در موعد تعیینشده بپردازد. اگر پرداخت به تعویق بیفتد، مسئولیتهای او بهشرح زیر است:
- پرداخت سریع اجاره معوقه: پساز دریافت اخطار رسمی یا اظهارنامه از سوی موجر، مستأجر موظف است حداکثر ظرف ده روز، اجاره عقبافتاده را پرداخت کند. این پرداخت میتواند به حساب موجر یا از طریق صندوقهای قضایی انجام شود تا مستأجر از تبعات قانونی دور بماند؛
- پرداخت خسارات ناشی از تأخیر: اگر در قرارداد مبلغی تحت عنوان وجهالتزام مشخص شده باشد، مستأجر مکلف است آن را بپردازد. همچنین ممکن است موجر، خسارت تأخیر تأدیه را هم مطالبه کند که براساس شاخص تورم و کاهش ارزش پول محاسبه میشود؛
- همکاری در فرایند قضایی: در صورت طرح شکایت، مستأجر باید در جلسات رسیدگی حاضر شود و مدارک لازم مانند رسید پرداختهای قبلی را فراهم کند. حضورنداشتن یا همکارینکردن میتواند منجر به صدور حکم علیه او شود؛
- حفظ و نگهداری ملک: مستأجر حتی در دوره تأخیر و اختلافات احتمالی، وظیفه دارد ملک را در وضعیت مطلوب نگهداری و از ورود خسارت جلوگیری کند؛ زیرا موجر میتواند خسارتهای اضافی را هم مطالبه کند.
فراموش نکنید که درصورتیکه مستأجر دلایلی مانند مشکلات مالی شدید یا وقوع حوادث غیرقابلپیشبینی داشته باشد، میتواند از دادگاه درخواست مهلت یا کاهش خسارت کند؛ اما این موضوع نیازمند فراهمکردن مدارک قابلقبول است.
حقوق موجر برای مطالبه جریمه و اجاره عقبافتاده
قوانین کشورمان این امکان را به موجر میدهد که در صورت پرداختنشدن اجارهبها، اقدام قانونی انجام دهد و حقوق خود را بهشرح زیر مطالبه کند:
- دریافت اجارههای عقبافتاده: موجر ابتدا از طریق اظهارنامه رسمی، مستأجر را برای پرداخت اجاره دعوت میکند. اگر پرداخت انجام نشود، موجر میتواند با طرح دادخواست، اجور معوقه را مطالبه کند. این مبلغ پساز تخلیه میتواند از ودیعه مستأجر هم کسر شود؛
- مطالبه خسارت تأخیر: اگر در قرارداد جریمه مشخص شده باشد، موجر میتواند همان مبلغ را درخواست کند. درغیراینصورت، خسارت تأخیر براساس کاهش ارزش پول و شاخص تورم قابلمطالبه است. البته مبلغ تعیینشده باید معقول و غیرمبالغهآمیز باشد تا در دادگاه پذیرفته شود؛
- حق فسخ قرارداد یا درخواست تخلیه: درصورتیکه مستأجر برای مدت طولانی (مثلاً چند ماه) اجارهبها را نپردازد، موجر حق دارد فسخ قرارداد یا تخلیه ملک را درخواست کند. همچنین میتواند هزینههای دادرسی و حقالوکاله را هم از مستأجر مطالبه کند؛
- اقدامات اجرایی برای وصول مطالبات: اگر مستأجر همچنان از پرداخت خودداری کند، موجر میتواند از طریق اجرای ثبت یا اجرای احکام دادگستری اموال مستأجر را توقیف و طلب خود را وصول کند. لازم به ذکر است که موجر بدون حکم قضایی، حق تخلیه یا تغییر قفل ملک را ندارد.
پیامدهای عدم پرداخت اجاره (از اخطار تا حکم تخلیه)
پرداختنشدن اجارهبها معمولاً مسیر حقوقی مشخصی را طی میکند که شامل مراحل زیر است:
- ارسال اخطار رسمی: اولین گام، ارسال اظهارنامه از سوی موجر است. مستأجر پساز دریافت آن، ده روز فرصت دارد اجاره معوقه را بپردازد. این مرحله ضروری است و بدون آن دادگاه وارد رسیدگی نمیشود.
- طرح دعوی در صورت پرداختنکردن: اگر مستأجر همچنان اجاره را پرداخت نکند، موجر میتواند دادخواست مطالبه اجاره و خسارت را مطرح کند. در موارد قابلتوجه، موجر میتواند درخواست تخلیه هم بدهد.
- صدور حکم توسط دادگاه: دادگاه پساز بررسی مدارک، حکم به پرداخت اجاره معوقه، خسارت تأخیر و در صورت لزوم تخلیه میدهد. هزینههای دادرسی هم قابلمطالبه از مستأجر است؛
- اجرای حکم تخلیه: پساز قطعیشدن حکم، اجرای احکام مراحل تخلیه را انجام میدهد. معمولاً چند روز مهلت برای جمعآوری وسایل به مستأجر داده میشود.
پرداختنکردن اجارهبها میتواند منجر به توقیف اموال، ثبت پیشینه قضایی و هزینههای اضافی برای مستأجر شود؛ اما در مواردی که مستأجر فوراً بدهی را بههمراه جریمه مقرر پرداخت کند، امکان جلوگیری از صدور حکم تخلیه وجود خواهد داشت.
سخن پایانی
جریمه دیرکرد اجاره خانه ابزاری مهم برای تضمین پرداخت بهموقع اجارهبها و حفظ حقوق موجر است. این جریمه میتواند بهشکل خسارت قانونی (تأخیر تأدیه) یا جریمه قراردادی (وجه التزام) اعمال شود و میزان آن با توجه به شاخص تورم، زمان سررسید و پرداخت یا توافق طرفین تعیین میشود. مستأجر موظف است در صورت تأخیر، اجاره معوقه و خسارت را پرداخت کند و ملک را در وضعیت مناسب نگه دارد؛ درحالیکه موجر حق دارد اجور معوقه، جریمه و اقدامات قانونی برای وصول مطالبات را پیگیری کند. رعایتنکردن این مقررات میتواند به صدور حکم تخلیه، توقیف اموال و هزینههای اضافی منجر شود.
- جریمه دیرکرد اجاره خانه شامل خسارت تأخیر قانونی و جریمه قراردادی است؛
- خسارت قانونی براساس کاهش ارزش پول و شاخص تورم محاسبه میشود؛
- جریمه قراردادی (وجه التزام) باید معقول و غیرربوی باشد؛
- مستأجر موظف است اجاره معوقه و جریمه را پرداخت کند و ملک را سالم نگه دارد؛
- موجر حق دارد اجور معوقه و خسارت را از طریق دادگاه یا اجرای ثبت مطالبه کند؛
- تأخیر طولانی مستأجر میتواند منجر به حکم تخلیه و توقیف اموال شود؛
- محاسبه دقیق جریمه به توافق طرفین یا تصمیم دادگاه بستگی دارد.
برای کسانی که بهدنبال یک راهکار کامل برای مدیریت قراردادهای اجاره و تضمین اجارهبها هستند، املاین بهترین انتخاب است. ین پلتفرم علاوهبر امکان تنظیم قرارداد اجاره آنلاین و رسمی، خدماتی مانند پرداخت آنلاین، داوری تخصصی و تضمین وصول اجارهبها را ارائه میدهد تا مالکان و مستأجران بدون نگرانی و با شفافیت کامل، معاملات خود را انجام دهند. با استفاده از امکانات املاین، همه مراحل قرارداد، از ایجاد تا ثبت رسمی و پیگیری پرداختها، بهصورت آنلاین و امن انجام میشود. برای بهرهمندی از این خدمات و ایجاد قرارداد رسمی اجاره، همین حالا نام املاین را در گوگل جستوجو کنید و با مراجعه به صفحه قرارداد، تجربهای ساده، سریع و مطمئن در حوزه املاک داشته باشید.
سوالات متداول
جریمه دیرکرد اجارهبها چقدر است؟
میزان جریمه میتواند براساس قرارداد مشخص شود یا در صورت تعییننکردن، دادگاه خسارت تأخیر تأدیه را براساس شاخص تورم بانک مرکزی محاسبه میکند.
اگر جریمه در قرارداد ذکر نشده باشد، چه میشود؟
در این صورت فقط خسارت قانونی تأخیر تأدیه قابلمطالبه است و جریمه قراردادی اعمال نمیشود.
از چند روز تأخیر، جریمه محاسبه میشود؟
جریمه از زمان ارسال اظهارنامه رسمی یا سررسید پرداخت اجاره محاسبه میشود و معمولاً پساز ۱۰ روز تأخیر آغاز میشود.
موجر چگونه میتواند جریمه را مطالبه کند؟
موجر با ارسال اظهارنامه و در صورت پرداختنکردن با طرح دادخواست در شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی میتواند اجاره معوقه و جریمه تأخیر را دریافت کند.
آیا مستأجر میتواند به جریمه دیرکرد اعتراض کند؟
بله، مستأجر میتواند دلایل موجه مانند مشکلات مالی یا حوادث غیرقابلپیشبینی را برای دادگاه مطرح کند تا میزان جریمه تعدیل شود.
