قوانین و مقررات مربوط به نگهداری حیوانات در آپارتمان یکی از پرتکرارترین دغدغههای زندگی شهری و ساکنان مجتمعهای مسکونی است. در پاسخ به این سؤال که آیا نگهداری حیوانات خانگی در آپارتمان ممنوع است، باید گفت خیر؛ طبق قوانین جاری ایران، هیچ ممنوعیت کلی برای نگهداری حیوانات در واحد اختصاصی وجود ندارد. مالک در چهاردیواری ملک شخصی خود اختیار دارد؛ اما این حق مطلق نیست و مشروط به رعایت دو اصل مهم «عدم ایجاد مزاحمت برای همسایگان» و «رعایت کامل موازین بهداشتی» است.
اگر حیوان خانگی باعث سلب آسایش ساکنان شود (مانند سروصدای مداوم یا بوی نامطبوع) یا تهدیدی علیه بهداشت عمومی تلقی شود، همسایگان حق طرح شکایت کیفری یا حقوقی دارند. نکته بسیار مهم این است که طبق آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها، نگهداری هرگونه حیوان در قسمتهای مشترک و مشاعات (مانند راهپله، حیاط، پارکینگ و آسانسور) بهصراحت ممنوع و غیرقانونی است. در این مقاله، جزئیات حقوقی و نحوه استناد به مواد قانونی برای شکایت و مراحل آن را بهطور کامل توضیح میدهیم. تا انتها همراه ما باشید.
فهرست مطالب
نگهداری حیوانات در آپارتمان ممنوع است؟
نگهداری حیوانات خانگی در آپارتمان بهصورت کلی ممنوع نیست. براساس قوانین جاری کشور، از جمله قانون مدنی و مقررات آپارتماننشینی، هیچ حکم کلی مبنی بر ممنوعیت نگهداری حیوان در واحد مسکونی صادر نشده است. بااینحال، این آزادی عمل مشروط به رعایت دو اصل اساسی است:
- حیوان نباید موجبات سلب آسایش همسایگان را فراهم کند (مانند ایجاد سروصدا، بوی نامطبوع یا آلودگی)؛
- حیوان نباید تهدیدی برای بهداشت عمومی باشد.
درصورتیکه این شروط نقض شود، همسایگان حق شکایت دارند و این موضوع میتواند پیامدهای قانونی نظیر جریمه یا حکم الزام به رفع مزاحمت را بهدنبال داشته باشد. همچنین، باید توجه داشته باشید که اساسنامه برخی ساختمانها یا مصوبات مجمع عمومی ساکنان ممکن است محدودیتهای خاصی را در این زمینه وضع کرده باشند که رعایت آنها الزامی است.
قوانین نگهداری حیوانات در آپارتمان
چارچوب قانون نگهداری حیوانات در آپارتمان در مجتمعهای مسکونی برپایه قانون تملک آپارتمانها و آییننامه اجرایی آن (مصوب سال ۱۳۴۷) استوار است. طبق تبصره ماده ۳ این آییننامه، نگهداری حیوانات در مشاعات و قسمتهای مشترک ساختمان اکیداً ممنوع است. ازسویدیگر، ماده ۱۳۲ قانون مدنی به مالکان اجازه میدهد تا در ملک اختصاصی خود تصرف کنند؛ مشروط بر اینکه این کار به دیگران آسیب نرساند؛ بنابراین، اگر نگهداری حیوان باعث مزاحمت برای همسایگان شود (اعم از سروصدا، بو یا آلودگی) یا سلامت عمومی را به خطر بیندازد (موضوع ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی)، این عمل غیرقانونی تلقی میشود و قابلیت پیگیری کیفری یا حقوقی دارد. مجموع این قوانین و آییننامهها، قانون نگهداری حیوانات خانگی در آپارتمان را تشکیل میدهند.
توصیه میشود پیشاز آوردن حیوان خانگی، علاوهبر واکسیناسیون و رعایت اصول بهداشتی، نسبت به قوانین داخلی ساختمان آگاه باشید و با همسایگان تعامل کنید.
بسیاری از دعاوی حقوقی بین مالک و مستأجر در خصوص نگهداری حیوانات، ناشی از نبود توافقات مکتوب و شفاف در ابتدای اجاره است. برای جلوگیری از این مشکلات، تنظیم یک قرارداد اجاره رسمی و آنلاین که تمام شروط طرفین در آن لحاظ شده باشد، ضروری است. پلتفرم املاین بهعنوان پیشرو املاک آنلاین ایران، این امکان را فراهم کرده تا بدون نیاز به مراجعه حضوری، قرارداد خود را زیر نظر کارشناسان حقوقی تنظیم کنید. در املاین، علاوهبر احراز هویت دقیق طرفین و بررسی اصالت اسناد، پساز نهاییشدن توافق، کد رهگیری رسمی صادر میشود که در مراجع قضایی کاملاً معتبر است. با استفاده از خدمات املاین میتوانید شروط مربوط به نگهداری حیوان در واحد را بهصورت قانونی ثبت کنید تا در آینده دچار چالش نشوید. برای تنظیم امنترین قرارداد اجاره، همین حالا عبارت «املاین» را در گوگل جستوجو کنید و وارد اولین وبسایت شوید.
نگهداری حیوان در قسمتهای مشترک آپارتمان
قانون منع نگهداری حیوانات در آپارتمان در خصوص مشاعات صراحت کامل دارد؛ نگهداری هرگونه حیوان (اعم از اهلی یا وحشی) در قسمتهای مشترک ساختمان بهطور صریح ممنوع است. براساس تبصره ماده ۳ آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها، قراردادن اشیاء یا نگهداری حیوانات در فضاهایی مانند راهپله، راهرو، پشتبام، حیاط، پارکینگ و آسانسور تخلف محسوب میشود؛ مگر اینکه تمامی مالکان ساختمان رضایت کتبی و صریح خود را اعلام کرده باشند. این اقدام میتواند جرم تلقی شود و همسایگان حق شکایت کیفری دارند. حتی عبور لحظهای حیوان از مشاعات هم در صورت اعتراض ساکنین میتواند چالشبرانگیز باشد. فلسفه قانون نگهداری از حیوانات در آپارتمان، حفظ بهداشت، آرامش و رعایت حقوق تمامی ساکنان مجتمع است.
نگهداری حیوان در واحد اختصاصی
نگهداری حیوان در فضای داخلی و اختصاصی آپارتمان مجاز است؛ اما این مجوز منوط به رعایت ضوابط قانونی و بهداشتی است. حیوان خانگی باید کاملاً سالم و واکسینهشده باشد و بیماری خاصی را منتقل نکند. مهمتر از آن، حضور حیوان نباید منجر به ایجاد مزاحمت صوتی، بوی زننده یا سلب امنیت روانی همسایگان شود. درصورتیکه این شرایط رعایت نشود، ساکنان میتوانند از طریق مراجع قضایی نظیر شورای حل اختلاف یا دادسرا طرح شکایت کنند که ممکن است به جریمه یا حکم خروج حیوان از ساختمان منجر شود. لازم به ذکر است که حتی در واحد اختصاصی هم باید به تصمیمات مجمع عمومی ساختمان احترام گذاشت. بهترین روش برای جلوگیری از اختلاف، نگهداری حیوان در داخل واحد، مدیریت صحیح پسماندها و احترام به حقوق همسایگان است.
شکایت از نگهداری حیوانات در آپارتمان
موضوع شکایت از نگهداری سگ در آپارتمان یا هر حیوان دیگری، زمانی وجاهت قانونی پیدا میکند که این اقدام منجر به نقض مقررات آپارتماننشینی، ایجاد مزاحمت برای سایر ساکنان (اعم از آلودگی صوتی، بوی نامطبوع و مسائل بهداشتی) یا تهدید علیه بهداشت عمومی شود.
قانونگذار بین فضای مشاعات و فضای خصوصی تفاوت قائل شده است. نگهداری حیوان در قسمتهای مشترک (مشاعات) نظیر راهپله، پارکینگ، پشتبام و راهروها بهصراحت ممنوع است و میتواند عنوان مجرمانه داشته باشد. در خصوص واحدهای اختصاصی هم، اگرچه اصل بر آزادی مالک است؛ اما چنانچه نگهداری حیوان موجب سلب آسایش همسایگان شود یا عامل انتقال بیماری باشد، حق شکایت برای همسایگان محفوظ است. شاکی میتواند هر یک از ساکنانی باشد که از این وضعیت متضرر شدهاند.
مسیر عقلانی این است که ابتدا تلاش شود مشکل از طریق گفتوگو یا دخالت مدیر ساختمان حل شود؛ اما در صورت همکارینکردن مالک حیوان، امکان پیگیری قضایی وجود دارد. برای موفقیت در دعوی، فراهمکردن ادله اثبات دعوی نظیر استشهادیه محلی، فیلم، صدا یا گزارش کارشناس بهداشت ضروری است. مجازاتهای قانونی در این زمینه میتواند شامل جریمه نقدی، الزام به خارجکردن حیوان از ساختمان و در مواردی که تهدید علیه بهداشت عمومی احراز شود، حبس تعزیری باشد.
مراحل قانونی شکایت نگهداری حیوانات در اپارتمان
برای پیگیری قانونی، طیکردن مراحل زیر به صورت گامبهگام و با رویکرد حل مسالمتآمیز توصیه میشود:
- مذاکره دوستانه و ارجاع به مدیریت ساختمان: بهتر است ابتدا موضوع را با مالک حیوان بهصورت مسالمتآمیز مطرح کنید. در صورت بیتوجهی، مراتب را کتباً به مدیر یا هیئت مدیره ساختمان اطلاع دهید تا آنها براساس اساسنامه ساختمان به فرد خاطی تذکر دهند؛
- ارسال اظهارنامه قضایی: چنانچه تذکرات شفاهی و داخلی مؤثر واقع نشد، پیشاز طرح دعوی کیفری میتوانید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، یک اظهارنامه رسمی برای همسایه خاطی ارسال کنید. این اقدام بهمنزله یک هشدار قانونی جدی محسوب میشود و در مراحل بعدی دادگاه بهعنوان سند حسن نیت شما و اصرار طرف مقابل بر تخلف، قابلاستناد است؛
- تنظیم شکواییه و ثبت شکایت: در صورت تداوم مزاحمت، با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی، اقدام به ثبت شکواییه کنید. اگر تخلف مربوط به نگهداری حیوان در مشاعات باشد، جنبه کیفری دارد و پرونده به دادسرا ارجاع میشود. در مواردی که مزاحمت (سروصدا یا بو) در واحد اختصاصی رخ داده است، پرونده ممکن است جهت رسیدگی به شورای حل اختلاف ارجاع شود؛
- بررسی و تحقیقات انتظامی: پساز ارجاع پرونده توسط مقام قضایی به کلانتری محل، مأموران انتظامی تحقیقات خود را آغاز میکنند. این تحقیقات میتواند شامل بازدید از محل، استماع شهادت شهود و همسایگان و جمعآوری مستندات باشد. در موارد فوریتدار و مزاحمتهای شدید در لحظه، تماس با پلیس ۱۱۰ و تنظیم صورتجلسه هم میتواند مدرک مؤثری باشد؛
- رسیدگی قضایی و صدور حکم: پساز تکمیل تحقیقات، جلسه رسیدگی در دادسرا یا شورای حل اختلاف برگزار میشود. قاضی با بررسی شواهد، استشهادیه و گزارش پلیس، رأی خود را صادر میکند. این رأی میتواند شامل دستور رفع مزاحمت، جریمه نقدی و در موارد تهدید بهداشت عمومی (طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی) حتی حبس باشد که معمولاً به جزای نقدی تبدیل میشود؛
- اجرای حکم: پساز قطعیشدن رأی دادگاه، واحد اجرای احکام وارد عمل میشود و مالک حیوان ملزم به اجرای دستور قضایی (مانند خروج حیوان از مشاعات یا رفع مزاحمت) خواهد بود.
سخن پایانی
نگهداری حیوانات در آپارتمان موضوعی است که در مرز باریک میان حقوق مالکانه و حقوق همسایگی قرار دارد. اگرچه قانونگذار به مالک اجازه داده است که در چارچوب واحد اختصاصی خود از حیوان خانگی نگهداری کند؛ اما این آزادی عمل هرگز نباید به قیمت سلب آرامش، ایجاد آلودگی صوتی یا بهخطرانداختن سلامت عمومی تمام شود. در فرهنگ آپارتماننشینی، اولویت با حفظ آرامش جمعی است و قوانین هم بهگونهای تنظیم شدهاند که در صورت تضاد منافع، حق را به آسایش عمومی میدهند؛ بنابراین، تعامل با همسایگان و رعایت دقیق بهداشت، بهترین راهکار برای پیشگیری از دعاوی حقوقی است.
- نگهداری سگ در آپارتمان در واحد اختصاصی بهخودیخود جرم نیست، مشروط بر اینکه مزاحمتی برای همسایگان ایجاد نکند؛
- طبق قانون ممنوعیت نگهداری حیوانات در آپارتمان، نگهداری هرگونه حیوان در قسمتهای مشترک (راهپله، حیاط، پارکینگ، آسانسور و پشتبام) بدون رضایت تمام مالکین، غیرقانونی و ممنوع است؛
- سروصدا، بوی نامطبوع، ریزش مو و تهدید بهداشت عمومی، مصادیق بارز مزاحمت هستند که حق شکایت را برای همسایگان ایجاد میکنند؛
- همسایگان میتوانند در صورت سلب آسایش، از طریق مدیر ساختمان، ارسال اظهارنامه و در نهایت مراجعه به مراجع قضایی (دادسرا یا شورای حل اختلاف) اقدام کنند؛
- اساسنامه ساختمان و مصوبات مجمع عمومی ساکنان میتواند محدودیتهای بیشتری نسبت به قانون کلی اعمال کند و رعایت آن برای همه الزامی است.
حال که با قوانین آپارتماننشینی آشنا شدید، خوب است بدانید که مدیریت امور ملکی میتواند بسیار سادهتر و امنتر باشد. مجموعه املاین فراتر از یک سامانه جستوجوی ملک عمل میکند؛ این پلتفرم برای اولین بار در ایران سرویس تضمین اجارهبها را ارائه میدهد که خیال موجران را از پرداخت بهموقع اجاره راحت میکند. همچنین، اگر بر سر مسائلی مانند نگهداری حیوان یا شارژ ساختمان اختلافی پیش آید، سیستم داوری و حل اختلاف تخصصی املاین بدون نیاز به دادگاه، مشکل شما را بهصورت عادلانه و قانونی حلوفصل میکند. تمامی این خدمات با تعرفه مصوب و شفافیت مالی کامل ارائه میشود تا شما در زمان و هزینه صرفهجویی کنید. برای دسترسی به خدمات نوین ملکی و مشاهده جزئیات تضمین اجاره، کافی است نام «املاین» را در گوگل جستوجو کنید و به جمع کاربران ما بپیوندید.
سوالات متداول
آیا نگهداری حیوانات در آپارتمان جرم است؟
خیر، در واحد اختصاصی جرم نیست؛ مگر اینکه باعث سلب آسایش همسایگان یا تهدید بهداشت عمومی شود.
نگهداری سگ در خانه جرم است؟
خیر، صرف نگهداری در ملک شخصی جرم نیست؛ اما در صورت ایجاد مزاحمت یا آلودگی برای همسایگان قابلپیگیری قانونی است.
نگهداری حیوان در مشاعات چه حکمی دارد؟
طبق قانون تملک آپارتمانها، نگهداری هرگونه حیوان در قسمتهای مشترک (مانند راهپله و حیاط) بدون رضایت تمام ساکنین ممنوع است.
