در خصوص اجاره خانه به اتباع افغانی و سایر اتباع خارجی، قانونگذار تفکیک مشخصی میان افراد دارای اقامت قانونی و اتباع غیرمجاز قائل شده است. بهطورکلی، اجاره ملک به اتباع خارجی که دارای مدارک اقامتی معتبر (نظیر کارت آمایش، پاسپورت و ویزای معتبر) هستند، با رعایت تشریفات قانونی و اخذ استعلام از نهادهای مربوطه مجاز است؛ اما انعقاد هرگونه قرارداد رهن و اجاره با اتباع فاقد مجوز اقامت، اکیداً ممنوع است و جرم تلقی میشود.
فرایند اجاره خانه به اتباع خارجی شامل استعلام وضعیت اقامت، تنظیم قرارداد در دفاتر مشاور املاک دارای مجوز یا دفاتر اسناد رسمی و ثبت رسمی قرارداد در سامانههای معتبر مانند سامانه خودنویس است تا کد رهگیری دریافت شود و قرارداد از نظر حقوقی معتبر باشد. در این مقاله، تمام جزئیات موردنیاز و نکات عملی این نوع قرارداد، شامل مدارک لازم، محدودیتها و راهکارهای اجرایی را بررسی میکنیم تا تمام زوایای قانونی و اجرایی این موضوع برای شما روشن شود. تا انتها با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
آیا اجاره ملک به اتباع خارجی ممنوع است؟
پاسخ به این سؤال به وضعیت اقامتی فرد بستگی دارد:
- اتباع مجاز (دارای اقامت معتبر): اجاره خانه اتباع دارای اقامت معتبر معمولاً مجاز، اما نیازمند رعایت تشریفات قانونی و اخذ استعلام است؛
- اتباع غیرمجاز (فاقد مدرک اقامتی): اجاره هرگونه ملک به این افراد اکیداً ممنوع است و پیگرد قانونی دارد.
براساس دستورالعملهای قضایی و مصوبات شورای تأمین در بسیاری از استانها، اجارهدادن هرگونه واحد مسکونی، تجاری، کارگاهی و صنعتی به اتباع بیگانه فاقد مدرک اقامتی (غیرمجاز) جرم محسوب میشود. شدت برخورد با این موضوع در استانهای مختلف متفاوت است؛ اما در کلانشهرها و استانهای پرجمعیت، نظارتها دقیقتر است؛ بهعنوانمثال، مقامات قضایی و اجرایی در استانهای البرز و خراسان رضوی بهصراحت اعلام کردهاند که هرگونه قرارداد رهن و اجاره با اتباع بیگانه غیرمجاز ممنوع است و طرحهای نظارتی ویژهای برای شناسایی متخلفین اجرا میشود. همچنین در اکثر استانهای کشور، ممنوعیت اجاره به اتباع غیرمجاز برقرار است.
اگر میخواهید قرارداد اجاره املاک به اتباع مجاز را بهصورت امن و قانونی تنظیم کنید، املاین این امکان را برای شما فراهم کرده است. با استفاده از پلتفرم املاین میتوانید قراردادها را بهصورت آنلاین و رسمی ثبت کنید و از صحت و اعتبار آنها مطمئن شوید. فرآیند ثبت قرارداد اجاره آنلاین در املاین همراه با دریافت کد رهگیری رسمی انجام میشود. کارشناسان حقوقی املاین پیش از ثبت قرارداد، احراز هویت طرفین و بررسی اصالت اسناد ملکی را انجام میدهند تا شما بدون نگرانی بتوانید معامله را کامل کنید. برای تجربه این فرایند ساده و مطمئن، هماکنون عبارت املاین را در گوگل جستوجو کنید و وارد صفحه قرارداد شوید تا اولین قرارداد خود را بهصورت امن و آسان ایجاد کنید.
قانون منع اجاره به اتباع
در ایران، ممنوعیت اجاره آپارتمان به اتباع خارجی، نه بر پایه یک قانون مصوب و مستقل از سوی مجلس، بلکه بهطور عمده در چارچوب مقررات اجرایی، بخشنامههای دستگاههای دولتی و امنیتی و قوانین مرتبط با مهاجرت و اقامت اعمال میشود.
در قوانین مادر مانند قانون مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر، ممنوعیت کلی و صریحی برای اجاره ملک به اتباع افغانی پیشبینی نشده و اصل بر امکان انعقاد قرارداد در صورت وجود اهلیت و شرایط قانونی است؛ اما در عمل، اجاره هرگونه ملک به اتباع خارجی غیرمجاز بهطور کامل ممنوع اعلام شده است و قراردادهای مربوط فاقد اعتبار اجرایی تلقی میشوند؛ زیرا اقامت این افراد اساساً غیرقانونی است. حتی در مورد اتباع خارجی دارای اقامت قانونی هم انعقاد قرارداد اجاره معمولاً منوط به اخذ استعلام و تأیید از مراجع ذیصلاح، بهویژه اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی، است.
جریمه و مجازات اجاره خانه به اتباع غیرمجاز
درحالحاضر، مجازات و جریمه اجاره خانه به اتباع افغانی غیرمجاز بهصورت صریح و با تعیین میزان مشخص در قالب قانون مصوب مجلس در قانون مدنی یا قانون مجازات اسلامی پیشبینی نشده است؛ اما این خلأ قانونی با بخشنامهها، سیاستهای اجرایی و رویههای عملی نهادهای انتظامی و قضایی تا حد زیادی پوشش داده شده است.
براساس اعلام رسمی مقامات انتظامی و قضایی، اجاره ملک یا فراهمکردن مسکن برای اتباع فاقد اقامت یا مجوز قانونی، رفتاری مجرمانه تلقی میشود و موجر یا واسطه میتواند به اتهام تسهیل اقامت غیرقانونی اتباع خارجی تحت تعقیب قضایی قرار گیرد و برای او پرونده کیفری تشکیل شود.
تبعات قانونی برای موجر و مشاور املاک عبارتاند از:
- غیرقانونیبودن قرارداد: هرگونه قراردادی که با اتباع غیرمجاز بسته شود، از نظر قانونی باطل و بیاثر است؛
- جریمههای سنگین: موجرانی که به این افراد ملک اجاره دهند، مشمول جریمههای نقدی سنگین و گاه پلمپ ملک خواهند شد؛
- برخورد با مشاورین املاک: بنگاههای املاکی که اقدام به تنظیم قرارداد برای اتباع غیرمجاز کنند، علاوهبر جریمه با خطر پلمپ واحد صنفی و لغو پروانه کسب مواجه میشوند.
مبنای اصلی جرم اجاره خانه به اتباع افغانی، آن است که حضور و اقامت اتباع غیرمجاز طبق قوانین مربوط به ورود و اقامت اتباع خارجی جرم محسوب میشود و اجاره ملک به این افراد، بهعنوان مشارکت یا تسهیل در استمرار وضعیت غیرقانونی آنان، مسئولیت حقوقی و کیفری برای موجر یا بنگاه ایجاد میکند.
شرایط اجاره قانونی به اتباع مجاز
اگر فرد خارجی دارای مدارک اقامتی معتبر (مانند کارت آمایش، پاسپورت با ویزای معتبر یا کارت اقامت) باشد، تنظیم قرارداد اجاره امکانپذیر است؛ اما باید نکات زیر رعایت شود:
- کسب استعلام و مجوز از مراجع ذیصلاح: پیشاز تنظیم قرارداد، موجر و مشاور املاک موظفاند از مراجع ذیربط مانند اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استعلام بگیرند. دریافتنکردن این تأییدیه، حتی در مورد اتباع دارای اقامت، ممکن است موجب بیاعتباری عملی قرارداد یا برخورد اجرایی شود؛
- تنظیم قرارداد رسمی و معتبر: قرارداد اجاره با اتباع خارجی باید مطابق قانون روابط موجر و مستأجر و بهصورت کتبی تنظیم شود. درج مشخصات کامل طرفین، مدت اجاره، مبلغ و شرایط پرداخت برای اعتبار حقوقی و قابلیت استناد قرارداد ضروری است؛
- رعایت مقررات صنفی و ضوابط املاک: مشاوران املاک و موجران مکلفاند ضوابط اتحادیههای صنفی را در تنظیم قرارداد رعایت کنند. رعایتنکردن این مقررات میتواند به اقدامات انضباطی مانند پلمب واحد صنفی یا لغو پروانه کسب منجر شود؛
- توجه به ملاحظات امنیتی و مهاجرتی: حتی در مورد اتباع دارای اقامت قانونی ممکن است برخی مناطق یا املاک مشمول محدودیتهای امنیتی باشند. در این موارد، سکونت اتباع خارجی گاه نیازمند هماهنگی یا تأیید مراجع انتظامی است؛ البته این امر جنبه استثنایی دارد و قاعده عمومی محسوب نمیشود.
مدارک لازم برای اجاره خانه به اتباع افغانی
برای اجاره قانونی خانه به اتباع افغان در ایران (اتباع خارجی که اقامت قانونی دارند)، باید مدارکی فراهم شود تا قرارداد معتبر و قانونی باشد. مهمترین مدارک لازم عبارتاند از:
- مدرک اقامت معتبر: داشتن یکی از مدارک رسمی اقامت مانند کارت آمایش، کارت اقامت معتبر یا مدرک هویتی صادره از اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی الزامی است؛
- گذرنامه یا مدرک هویتی معتبر: داشتن پاسپورت یا مدرک شناسایی معتبر برای احراز هویت مستأجر ضروری است. این مدرک باید با اطلاعات درجشده در کارت آمایش یا کارت اقامت مطابق باشد؛
- مدرک اعلام یا سابقه محل سکونت: در برخی موارد، مالک یا مشاور املاک از متقاضی اجاره میخواهد آدرس یا سابقه سکونت خود را اعلام کند. این اطلاعات بیشتر برای ثبت قرارداد در سامانههای رسمی یا تحویل به مراجع ذیربط مورد استفاده قرار میگیرند؛
- استعلام و تأیید از مراجع ذیصلاح: این تأییدیه تضمین میکند که مستأجر دارای اقامت قانونی و مجاز به اجاره ملک است و بدون آن، قرارداد ممکن است با مشکل اجرایی یا قانونی مواجه شود.
نحوه دریافت مجوز اجاره مسکن به اتباع
برای اجاره قانونی مسکن به اتباع خارجی دارای مدرک اقامتی معتبر، مراحل مشخصی وجود دارد که رعایت آنها هم مشروعیت قرارداد را تضمین و هم از بروز مشکلات قانونی جلوگیری میکند. نحوه دریافت مجوز اجاره مسکن به اتباع بهصورت زیر است:
- تکمیل فرم «مجوز اجاره مسکن»: پیشاز تنظیم قرارداد، مالک یا بنگاه املاک باید فرم درخواست مجوز اجاره مسکن برای اتباع خارجی را تکمیل کند. این فرم شامل مشخصات موجر و مستأجر، آدرس ملک، نوع قرارداد، مدت اجاره و مدارک اقامتی مستأجر است؛
- دادن درخواست به اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی: فرم تکمیلشده همراه با کپی مدارک هویتی و اقامتی مستأجر به اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استان یا فرمانداری مربوطه داده میشود تا وضعیت قانونی اقامت مستأجر بررسی شود؛
- استعلام و تأیید قانونی: مرجع ذیصلاح وضعیت اقامت مستأجر را استعلام میکند و در صورت احراز قانونیبودن اقامت و شرایط دیگر، تأییدیه یا مجوز اجاره صادر میشود؛
- تنظیم قرارداد رسمی اجاره: پساز دریافت مجوز از اداره امور اتباع و مهاجرین، قرارداد اجاره باید مطابق قانون روابط موجر و مستأجر بهصورت کتبی و رسمی تنظیم و ثبت شود تا از نظر حقوقی معتبر و قابلاستناد باشد.
نکات حقوقی مهم در قرارداد اجاره اتباع
برای تنظیم قرارداد اجاره با اتباع افغانی دارای اقامت قانونی، رعایت چند نکته حقوقی کلیدی ضروری است تا قرارداد معتبر، قابلاجرا و حافظ حقوق طرفین باشد:
- مشخص و کامل بودن قرارداد: قرارداد باید بهصورت کتبی تنظیم شود و شامل نام و مشخصات کامل موجر و مستأجر، آدرس دقیق ملک و مدت زمان اجاره باشد. قید دقیق مدت اجاره الزامی است؛ زیرا درغیراینصورت ممکن است قرارداد باطل تلقی شود؛
- ذکر میزان و نحوه پرداخت اجارهبها: مبلغ اجاره، زمان و روش پرداخت باید بهطور شفاف در قرارداد ذکر شود تا اختلاف مالی بین طرفین ایجاد نشود و ضمانت اجرایی روشنی داشته باشد؛
- حقوق و تعهدات طرفین: در قرارداد مشخص شود که مالک مسئول چه تعمیراتی است، مستأجر چه هزینههایی را برعهده دارد، مسئولیت خدمات عمومی و شارژ چگونه است و شرایط استفاده از ملک چگونه خواهد بود تا از بروز اختلاف جلوگیری شود؛
- شرط منع انتقال یا واگذاری به غیر: قرارداد باید قید کند که مستأجر حق انتقال یا واگذاری ملک را بدون رضایت کتبی مالک ندارد تا کنترل مالک بر ملک حفظ شود؛
- پیشبینی شرایط فسخ قرارداد: قرارداد باید شرایط واضح فسخ پیشاز موعد را در صورت نقض تعهدات، مانند پرداختنکردن اجارهبها یا رعایتنکردن قوانین مشخص کند تا امکان رسیدگی حقوقی سریع فراهم شود؛
- تعیین ضمانت اجرای مالی (وجه التزام): شرط وجه التزام میتواند برای تأخیر در پرداخت یا انجامندادن تعهدات درج شود تا در صورت تخلف، خسارت قابلمطالبه باشد و ضمانت اجرایی قرارداد افزایش یابد؛
- استفاده از فرمهای استاندارد و قانونی: اگر قرارداد در دفاتر اسناد رسمی یا بنگاهها تنظیم میشود، استفاده از نمونه قراردادهای استاندارد اتحادیه املاک توصیه میشود تا از اشتباهات متداول جلوگیری شود؛
- تطبیق با قوانین حضور اتباع خارجی: مدارک اقامت معتبر باید در قرارداد قید شود و استعلام قانونی از اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی پیشاز عقد قرارداد الزامی است. هرگونه قرارداد با اتباع غیرمجاز غیرقانونی و ممنوع است؛
- ثبت قرارداد و امضای شاهد: در صورت تنظیم قرارداد خارج از دفاتر رسمی، حضور دو شاهد برای امضا توصیه میشود تا در صورت اختلاف، امکان استفاده از شهادت آنها در دادگاه وجود داشته باشد؛
- پیشبینی سازوکار رسیدگی به اختلافات: قرارداد میتواند مرجع حل اختلاف، مانند دادگاه محل ملک یا داوری توافقی را مشخص کند تا در صورت بروز اختلاف، روند رسیدگی سریع و مشخص باشد.
فرم تاییدیه رهن و اجاره اماکن مسکونی اتباع خارجی
فرم مجوز اجاره مسکن اتباع، یک سند رسمی است که پیشاز تنظیم قرارداد اجاره بین موجر و مستأجر خارجی باید دریافت شود. این فرم توسط اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی یا مرجع ذیصلاح تکمیل و صادر میشود و نشان میدهد که مستأجر دارای اقامت قانونی معتبر است و اجازه اجاره ملک در ایران را دارد. دریافت این تأییدیه علاوهبر تضمین قانونیبودن قرارداد به موجر و بنگاه املاک امکان میدهد بدون ریسک جریمه یا برخورد قانونی، قرارداد رسمی را تنظیم و در سامانههای ثبت اجاره ثبت کنند.
ثبت قرارداد اجاره ملک به اتباع در سامانه
ثبت رسمی قرارداد اجاره نامه برای اتباع افغانی، چه مسکونی و چه تجاری، تابع همان قوانین کلی ثبت قراردادهای اجاره است؛ اما با ملاحظات ویژه اجرایی همراه است. تمام قراردادها باید در سامانههای رسمی مانند سامانه خودنویس وزارت راه و شهرسازی یا دفاتر اسناد رسمی ثبت شوند و کد رهگیری اجاره نامه اتباع دریافت کنند تا از نظر حقوقی و قضایی معتبر باشند.
برای اتباع خارجی دارای اقامت قانونی، ثبت قرارداد علاوهبر اعتبار حقوقی، امکان رصد محل سکونت و وضعیت قانونی مستأجر را برای نهادهای ذیربط فراهم و از مشکلات امنیتی و اجتماعی جلوگیری میکند. با وجود این، سامانه اختصاصی قراردادهای اتباع خارجی (کاتب) هنوز در حال نهاییشدن است و لازم است همکاری با اداره کل امور اتباع و مهاجرین و استفاده از دفاتر مشاور املاک دارای پروانه یا دفاتر اسناد رسمی برای ثبت قرارداد رعایت شود. ثبت قرارداد در سامانههای موجود و اخذ کد رهگیری باعث میشود قرارداد معتبر، قابلاجرا و از هرگونه بیاثرشدن در دادگاه محافظت شود.
نمونه قرارداد اجاره قانونی با اتباع خارجی
در ادامه، یک نمونه قرارداد اجاره منزل به اتباع خارجی با رعایت اصول قانونی در اختیار شما قرار میدهیم که میتوانید از آن برای قرارداد با اتباع خارجی دارای اقامت قانونی استفاده کنید.
قرارداد اجاره مسکونی
شماره: ………
تاریخ: ……… / ……… / ………
این قرارداد در تاریخ فوق بین طرفین زیر منعقد شد:
طرفین قرارداد
موجر:
نام و نام خانوادگی: …………………………………….
کد ملی: …………………………………….
نشانی: …………………………………….
تلفن: …………………………………….
مستأجر (اتباع خارجی):
نام و نام خانوادگی: …………………………………….
تابعیت: …………………………………….
شماره گذرنامه/مدرک اقامتی: …………………………………….
نوع مدرک اقامتی: …………………………………….
تاریخ اعتبار مدرک: …………………………………….
نشانی محل سکونت: …………………………………….
تلفن: …………………………………….
ماده 1 – موضوع قرارداد
موجر، ملک مسکونی به نشانی:
…………………………………….
به مساحت ……… مترمربع بهصورت کامل با ملحقات آن به مستأجر جهت سکونت واگذار کرد.
ماده 2 – مدت اجاره
مدت اجاره از تاریخ ……../……../…….. تا تاریخ ……../……../…….. است.
ماده 3 – مبلغ اجارهبها و نحوه پرداخت
- مبلغ رهن: ……… ریال
- مبلغ اجارهبها ماهیانه: ……… ریال
- نحوه پرداخت: ……… بهصورت ماهانه/فصلی در روز ……… هر ماه
ماده 4 – تسلیم ملک
موجر موظف است ملک را در تاریخ ………/……../……… با کلیه ملحقات و تجهیزات به مستأجر تحویل دهد.
ماده 5 – حقوق و تکالیف طرفین
- مستأجر موظف است از ملک طبق منظور قرارداد استفاده کند و حق انتقال آن به غیر را بدون رضایت کتبی موجر ندارد؛
- مستأجر مسئول پرداخت هزینههای آب، برق، گاز و تلفن و هزینههای نگهداری است؛
- موجر موظف است ملک را در وضعیت مناسب تحویل داده و تعمیرات اساسی را انجام دهد.
ماده 6 – فسخ قرارداد
در صورت عدم پرداخت اجارهبها بیشاز یک ماه پساز سررسید یا نقض سایر تعهدات، موجر حق فسخ قرارداد را دارد.
ماده 7 – حل اختلاف
در صورت بروز اختلاف، طرفین برای حل و فصل اختلاف به دادگاه محل وقوع ملک مراجعه خواهند کرد.
ماده 8 – تعداد نسخ و اعتبار قرارداد
این قرارداد در دو نسخه تنظیم شد؛ یک نسخه در اختیار موجر و یک نسخه در اختیار مستأجر قرار گرفت.
امضاء و اثر انگشت طرفین
موجر: …………………………….
مستأجر: …………………………….
شاهد اول: …………………………….
شاهد دوم: …………………………….
تنظیم اجاره نامه برای اتباع خارجی
برای تنظیم اجاره خانه به اتباع مجاز، علاوهبر رعایت شرایط عمومی قراردادهای اجاره، باید ملاحظات خاص قانونی هم رعایت شود تا قرارداد از نظر حقوقی معتبر باشد و مشکلات اجرایی یا قضایی پیش نیاید.
ابتدا لازم است مطمئن شوید مستأجر دارای اقامت قانونی معتبر مانند کارت آمایش یا مجوز رسمی است؛ زیرا اجاره به اتباع غیرمجاز طبق بخشنامهها ممنوع است و دفاتر املاک موظف به استعلام وضعیت اقامت هستند.
سپس، فرم درخواست یا مجوز اجاره، همراه با مدارک هویتی و اقامتی مستأجر به اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی داده شود تا استعلام قانونی انجام و در صورت تأیید، مجوز لازم صادر شود.
قرارداد اجاره باید مطابق قانون مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر تنظیم شود و شامل مشخصات کامل موجر و مستأجر، آدرس دقیق ملک، مدت اجاره، مبلغ و نحوه پرداخت اجارهبها، شرایط استفاده از ملک و حل اختلاف باشد. علاوهبر متن قرارداد، نسخهای از مدارک اقامتی و پاسپورت مستأجر معمولاً همراه قرارداد ضمیمه میشود. توصیه میکنیم قرارداد را بهصورت کتبی در بنگاه املاک یا دفتر اسناد رسمی تنظیم و نزد طرفین نگهداری کنید تا در صورت بروز اختلاف، قابلیت استناد داشته باشد.
اجاره مغازه یا ملک تجاری به اتباع
اجاره مغازه به اتباع خارجی براساس وضعیت اقامت قانونی و مقررات اجرایی مدیریت میشود و مشابه اجاره مسکن، قواعد مشخصی برای آن وجود دارد. اتباع خارجی دارای اقامت قانونی معتبر مانند کارت آمایش میتوانند قرارداد اجاره تجاری منعقد کنند؛ بهشرط آنکه مالک و مشاور املاک پیشاز انعقاد قرارداد، استعلام وضعیت قانونی مستأجر را از اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی دریافت کنند و قرارداد اجاره مغازه به افغانی مطابق قانون مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر تنظیم شود.
اجاره ملک توسط اتباع بیگانه غیرقانونی، ممنوع است و قرارداد رسمی برای آن اعتبار ندارد؛ ضمن اینکه موجر یا مشاور املاک ممکن است با برخورد قانونی و صنفی مواجه شوند. قرارداد اجاره مغازه یا ملک تجاری باید شامل مشخصات طرفین، مدت زمان قرارداد، مبلغ رهن و اجاره، نحوه پرداخت و شرایط فسخ باشد و در صورت نیاز در دفترخانه رسمی ثبت شود تا از نظر حقوقی و اجرایی معتبر باشد.
تأثیر اجاره به اتباع بر بازار مسکن ایران
تأثیر حضور یا خروج اتباع خارجی بر بازار اجاره مسکن چندوجهی است و به جمعیت مهاجر، مناطق سکونتی و شرایط کلان اقتصادی وابسته است. درحالیکه حضور اتباع خارجی در مناطق پرتقاضا میتواند باعث افزایش نسبی نرخ اجاره شود، خروج آنها به تعدیل محدود قیمتها منجر میشود؛ اما اثرات آن، یعنی تیر خلاص اتباع به بازار اجاره، غالباً منطقهای و نه کشوری است و عوامل اقتصادی مثل تورم، رکود خریدوفروش و قدرت خرید خانوارها نقش بسیار پررنگتری در تعیین اجارهبها دارند.
لازم است توجه داشته باشید که حتی با کاهش جمعیت مهاجر، اگر عوامل زیر تغییر نکنند، بازار اجاره همچنان فشار خود را حفظ میکند:
- تورم عمومی بالا که افزایش مداوم اجارهبها را موجب میشود؛
- رکود خرید و فروش و محدودیت عرضه مسکن جدید؛
- قدرت خرید خانوارهای ایرانی که سطح توان مالی اجارهنشینان را تعیین میکند.
آیا اتباع خارجی میتوانند ملک بخرند؟
اتباع خارجی در ایران میتوانند ملک بخرند؛ اما این حق مانند شهروندان ایرانی، آزاد و مطلق نیست و تابع محدودیتها و شرایط خاص حقوقی و اجرایی است. طبق ماده ۱۶۰ قانون مدنی، خارجیها از تمام حقوق مدنی برخوردارند؛ مگر جایی که قانون محدودیت گذاشته باشد و یکی از این حقوق، مالکیت املاک غیرمنقول است.
بهطورکلی، اتباع خارجی بهشرط داشتن اقامت قانونی، اخذ مجوز از مراجع ذیصلاح و ثبت رسمی در سازمان ثبت اسناد و املاک، میتوانند مالکیت شرطی و محدود املاک مانند آپارتمان یا واحد تجاری را داشته باشند.
مالکیت زمینهای کشاورزی، باغها یا املاک در مناطق حساس و مرزی معمولاً ممنوع است و خرید بدون مجوز قانونی یا بهنام دیگران غیرقانونی محسوب میشود. ازسویدیگر، خارجیها میتوانند از طریق شرکت ثبتشده یا سرمایهگذاری تجاری رسمی، ملک مرتبط با پروژههای اقتصادی خریداری کنند؛ اما حتی در این حالت هم مالکیت مطلق نیازمند مجوز رسمی است؛ بنابراین، خرید ملک توسط اتباع خارجی در ایران ممکن است؛ اما محدود و مشروط به رعایت مقررات و اخذ مجوزهای قانونی است.
راهکارهای اجاره امن بدون جریمه به اتباع بیگانه
برای اینکه اجاره منزل به اتباع افغان (مسکونی، تجاری یا صنعتی) بهصورت امن و قانونی انجام و از خطر جریمه یا برخورد قانونی جلوگیری شود، لازم است چند شرط و راهکار اجرایی در دستور کار قرار گیرد:
- اقامت قانونی مستأجر خارجی: شخص خارجی باید دارای اقامت معتبر (مثل کارت آمایش یا مجوز قانونی) باشد. اجاره به افرادی که اقامت قانونی ندارند، ممنوع است و قرارداد باطل خواهد بود؛
- استعلام و تأیید رسمی قبلاز تنظیم قرارداد: پیشاز امضای اجارهنامه، باید از اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استعلام گرفته و تأییدیه رسمی یا پروانه اجاره دریافت شود؛
- ثبت رسمی قرارداد در سامانهها: ثبت اجاره نامه اتباع باید در سامانههای رسمی (مثل سامانه کاتب یا خودنویس) انجام شود تا اطلاعات سکونت مستأجر در کشور در دسترس و قابلرصد برای نهادهای اجرایی و امنیتی باشد؛
- تنظیم قرارداد در مراکز مجاز: قرارداد حتماً باید در دفاتر مشاور املاک دارای پروانه کسب یا دفاتر اسناد رسمی تنظیم شود. قراردادهای تنظیمشده توسط بنگاههای غیرمجاز یا شفاهی قانونی نیستند و ممکن است بنگاه پلمب یا برخورد صنفی شود؛
- تعیین ضمانتهای اجرایی در قرارداد: میتوان در متن قرارداد، بندهایی برای تضمین حقوق موجر مانند ودیعه یا سپرده بانکی (رهن)، چک یا سفته و ضمانت ضامن معتبر قرار داد. این موارد باعث میشود در صورت نقض تعهدات، حق موجر محفوظ بماند؛
- هماهنگی با مقامات انتظامی و امنیتی در صورت لزوم: در مواردی که ثبت اقامت یا تمدید آن ضروری است، هماهنگی با پلیس مهاجرت و اداره امنیت میتواند از مشکلات آینده جلوگیری کند.
سخن پایانی
اجاره خانه به اتباع افغانی نیازمند رعایت دقیق قوانین، استعلامها و الزامات اجرایی است تا قراردادها قانونی، امن و بدون مشکل باشند. رعایت این موارد هم امنیت حقوقی موجر و مستأجر را تضمین میکند و هم از برخوردهای قانونی و صنفی جلوگیری به عمل میآورد.
- اقامت قانونی مستأجر یا خریدار شرط اصلی است و بدون کارت آمایش یا مجوز معتبر، اجاره یا خرید غیرقانونی تلقی میشود؛
- استعلام و تأیید رسمی از مراجع ذیصلاح پیشاز انعقاد قرارداد ضروری است؛
- ثبت قرارداد در سامانههای رسمی (مثل کاتب) برای اعتبار حقوقی و اجرایی الزامی است؛
- تنظیم قرارداد در دفاتر قانونی و دارای پروانه، امنیت حقوقی آن را تضمین میکند؛
- گنجاندن ضمانتهای اجرایی (ودیعه، چک، ضامن معتبر) برای محافظت از حقوق موجر ضروری است؛
- هماهنگی با مقامات انتظامی یا امنیتی در صورت لزوم از مشکلات آینده جلوگیری میکند؛
- اجاره یا فروش به اتباع غیرمجاز ممنوع است و قرارداد با افراد فاقد اقامت قانونی فاقد اعتبار خواهد بود؛
- مالکیت املاک برای خارجیها محدود است؛ زمین کشاورزی و مناطق حساس معمولاً تحت محدودیت قرار دارند؛
- راههای قانونی برای خرید شامل خرید واحد مسکونی، واحد تجاری یا سرمایهگذاری رسمی با مجوزهای لازم است.
برای آنکه تمامی مراحل اجاره ملک به اتباع خارجی با امنیت حقوقی کامل و بدون ریسک جریمه انجام شود، املاین بهترین راهکار را فراهم کرده است. شما میتوانید قرارداد اجاره را آنلاین تنظیم کنید، نسخه دیجیتال دریافت کنید و پرداختها را بهصورت امن انجام دهید. همچنین در صورت بروز اختلاف، امکان داوری تخصصی و سریع، بدون مراجعه به دادگاه فراهم است. املاین با تضمین اجارهبها و نظارت حقوقی بر قراردادها، آرامش خاطر و صرفهجویی در زمان و هزینه را برای شما به ارمغان میآورد. برای شروع کافی است اسم املاین را در گوگل جستوجو کنید و در صفحه قرارداد از خدمات آنلاین ما بهرهمند شوید.
سوالات متداول
قرارداد اجاره برای اتباع چگونه ثبت شود؟
تمام قراردادهای اجاره به اتباع خارجی دارای مجوز اقامت قانونی باید در سامانههای رسمی مانند سامانه خودنویس یا دفاتر اسناد رسمی ثبت شوند تا کد رهگیری دریافت کنند و از نظر حقوقی معتبر باشند.
اتباع برای ثبت قرارداد چه مدارکی نیاز دارند؟
مستأجر خارجی باید مدرک اقامت معتبر (کارت آمایش یا روادید با مجوز اقامت) داشته و دارای مدارک هویتی معتبر باشد. همچنین در صورت لزوم، استعلام از اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی انجام شود.
قرارداد کمتر از دو سال هم باید ثبت شود؟
بله، حتی قراردادهای کوتاهمدت هم توصیه میشود در سامانه رسمی یا دفاتر اسناد رسمی ثبت شوند تا از هر گونه بیاعتباری حقوقی جلوگیری شود.
جریمه اجاره به اتباع غیرمجاز چقدر است؟
اجاره به اتباع غیرمجاز ممنوع است و ممکن است منجر به پلمب بنگاه، پیگرد قانونی برای مالک و مستاجر و جریمههای صنفی و مالی شود.
