برای پاسخ به این پرسش کلیدی که اگر مستاجر گاز بگیرد بمیرد صاحبخانه مقصر است یا خیر، باید گفت بله، در موارد متعددی قانونگذار حکم به مسئولیت موجر میدهد؛ اما این موضوع کاملاً به علت وقوع حادثه بستگی دارد. طبق قوانین مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر، حفظ ایمنی تأسیسات اصلی ساختمان و انجام تعمیرات اساسی (نظیر لولهکشی گاز و وضعیت دودکشها) وظیفه مالک است؛ بنابراین، اگر مرگ بر اثر نقص فنی در این زیرساختها یا سرویسدهی نامناسب ملک رخ دهد، صاحبخانه نهتنها مسئول جبران خسارت، بلکه ملزم به پرداخت دیه کامل خواهد بود.
در مقابل، چنانچه گازگرفتگی ناشی از سهلانگاری مستأجر، استفاده از وسایل گرمایشی غیراستاندارد یا مسدودکردن دریچههای تهویه باشد، مسئولیت کیفری و حقوقی متوجه خود مستأجر است. معمولاً دادگاهها براساس نظریه کارشناسان رسمی (مانند آتشنشانی)، درصد تقصیر را تعیین میکنند که گاهی ممکن است بهصورت اشتراکی باشد. ازآنجاکه این مبحث دارای ظرایف حقوقی بسیاری است، در ادامه این مقاله تمام مواد قانونی، شرایط تبرئه و تفکیک دقیق وظایف طرفین را بررسی خواهیم کرد تا بدانید قانون دقیقاً در چه شرایطی حکم صادر میکند. اگر میخواهید بدانید مسئولیت موجر در صورت فوت مستاجر بر اثر گازگرفتگی چیست تا انتها با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
اگر مستأجر گاز بگیرد و بمیرد، صاحبخانه مقصر است؟
در پاسخ به این پرسش که آیا صاحبخانه (موجر) در صورت فوت مستأجر مقصر شناخته میشود، باید گفت: بله، در بسیاری از موارد امکان احراز تقصیر موجر وجود دارد؛ اما این مسئله به عوامل متعددی بستگی دارد.
براساس قوانین جاری ایران، بهویژه قانون مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر، مسئولیت تعمیرات اساسی و حفظ و نگهداری تأسیسات اصلی ساختمان (از جمله سیستم لولهکشی گاز) بهطور مستقیم برعهده موجر است؛ بنابراین، اگر فوت مستأجر ناشی از نقص فنی در این تأسیسات باشد (مانند نشت گاز بهدلیل فرسودگی لولهها یا انجامندادن تعمیرات ضروری)، موجر نهتنها مسئول جبران خسارات وارده خواهد بود، بلکه ممکن است محکوم به پرداخت دیه هم بشود.
بااینحال، اگر علت حادثه سهلانگاری مستأجر باشد (مانند استفاده غیراصولی از وسایل گازسوز یا اعمال تغییرات خودسرانه در لولهکشی)، مسئولیت میتواند متوجه خود مستأجر باشد یا بهصورت درصدی میان طرفین تقسیم شود.
مسئولیت موجر در نقص لولهکشی و تأسیسات گاز
در پروندههای قضایی مربوط به حوادث گازگرفتگی، دادگاهها برای تعیین مقصر اصلی به گزارشهای کارشناسی (نظریه آتشنشانی، کارشناسان دادگستری یا شرکت گاز) استناد میکنند.
اگر حادثه ناشی از نقص در لولهکشی ساختمان، دودکشهای توکار یا تأسیساتی باشد که تعمیر آنها وظیفه مالک است، موجر مسئولیت مدنی و حتی کیفری (قتل غیرعمد ناشی از بیاحتیاطی) خواهد داشت و معمولاً به پرداخت دیه کامل یا بخشی از آن محکوم میشود.
البته واقعیت این است که در بسیاری از پروندهها، کارشناسان تقصیر را میان عوامل مختلف تقسیم میکنند. ممکن است شرکت گاز، مجری تأسیسات (نصاب)، مالک و مستأجر هرکدام سهمی از تقصیر را برعهده بگیرند.
بسیاری از مشکلات حقوقی و پیچیدگیهای تعیین مقصر در حوادث، ریشه در تنظیم قراردادهای دستی و ناقص دارد که در آنها تعهدات ایمنی و مسئولیت تعمیرات بهدرستی شفافسازی نشده است. برای اینکه از همان ابتدا خیالتان راحت باشد و قراردادی محکم ببندید، پلتفرم «املاین» راهکاری هوشمندانه فراهم کرده است. در املاین میتوانید قرارداد اجاره خود را به صورت کاملاً آنلاین، زیر نظر کارشناسان حقوقی و با دریافت کد رهگیری رسمی تنظیم کنید. سیستم احراز هویت دقیق و نظارت حقوقی املاین باعث میشود تا تمام بندهای ضروری برای حفظ منافع شما (چه موجر و چه مستأجر) در قرارداد لحاظ شود. برای تنظیم یک اجارهنامه امن و قانونی در کمترین زمان، کافی است همین حالا عبارت «املاین» را در گوگل جستوجو کنید و وارد سامانه تنظیم قرارداد ما شوید.
تفاوت مسئولیت موجر و مستأجر در گازگرفتگی
در نظام حقوقی ایران، تعیین مسئولیت در حوادث ناشی از گاز گرفتگی مستاجر (نشت گاز مونوکسید کربن) برمبنای قانون مدنی، قانون روابط موجر و مستأجر (مصوب ۱۳۵۶) و قانون مجازات اسلامی (بهویژه مبحث تسبیب در جنایت) صورت میگیرد.
قانونگذار در مواد مختلفی حدود وظایف مالک و مستأجر را مشخص کرده است:
- ماده ۴۸۶ قانون مدنی: طبق این ماده، انجام تعمیرات و تأمین مخارجی که برای امکان انتفاع (استفاده) از ملک اجارهای لازم است (شامل تعمیرات لولهکشی آب، گاز و فاضلاب)، برعهده مالک است؛ مگر آنکه در قرارداد شرط دیگری شده باشد یا عرف منطقه خلاف آن را حکم کند؛
- ماده ۲۰ قانون روابط موجر و مستأجر: این قانون تفکیک مشخصی قائل شده است؛ تعمیرات کلی و اساسی که مربوط به اصل بنا یا تأسیسات عمده (مانند لولهکشی گاز و موتورخانه) است برعهده موجر و تعمیرات جزئی و مصرفی برعهده مستأجر است.
اگر حادثه ناشی از سهلانگاری مستأجر در استفاده از ملک یا وسایل باشد، مسئولیت متوجه او خواهد بود.
مستأجر مکلف است از وسایل گازسوز استاندارد استفاده کند، از مسدودکردن دریچههای تهویه و پنجرهها بپرهیزد و هیچگونه تغییر غیرمجازی (مانند استفاده از لولههای فنری غیراستاندارد یا تغییر مسیر لولهها) در تأسیسات ایجاد نکند. همچنین، اگر مستأجر متوجه نقص فنی شود و آن را به موجر اطلاع ندهد، ممکن است در وقوع حادثه سهیم شناخته شود. در این شرایط، جبران خسارات وارده برعهده اوست.
چنانچه اثبات شود که بیاحتیاطی یا بیمبالاتی مستأجر منجر به فوت یا آسیب بدنی شده است، وی به جرم «تسبیب در جنایت» (قتل یا صدمه غیرعمد) محکوم خواهد شد که مجازات آن شامل پرداخت دیه و حبس تعزیری است.
موجر زمانی مقصر است که حادثه ریشه در نقص فنی ساختمان یا تأسیسات آن داشته باشد. موجر وظیفه دارد پیشاز اجارهدادن ملک از ایمنی لولهکشی گاز، نصب صحیح دودکشها و سلامت تأسیسات اطمینان حاصل کند.
برای درک بهتر مرز میان وظایف مالک و مستأجر و اینکه قانون در چه شرایطی هر یک را مقصر میشناسد، میتوانید به جدول زیر مراجعه کنید:
| معیار مقایسه | مسئولیت موجر (صاحبخانه) | مسئولیت مستأجر |
| حوزه وظایف | تعمیرات اساسی و زیربنایی (اصل بنا و تأسیسات) | استفاده صحیح، نگهداری روزمره و تعمیرات جزئی |
| مصادیق وظایف | سلامت لولهکشی گاز، دودکشهای توکار، موتورخانه | نصب صحیح بخاری، باز نگهداشتن تهویه، چککردن شلنگ |
| عامل اصلی مقصر شدن | تحویل ملک با نقص فنی، فرسودگی لولهها، نبود دودکش H | استفاده از وسایل غیراستاندارد، مسدودکردن درزها، تغییرات بدون مجوز |
| پیامد قانونی حادثه | پرداخت دیه کامل + احتمال حبس (قتل غیرعمد) | مسئولیت جبران خسارت + دیه + تبعات کیفری |
| بهترین اقدام پیشگیرانه | دریافت تأییدیه ایمنی گاز + خرید بیمه مسئولیت | بررسی وسایل قبلاز نصب + دستکارینکردن تأسیسات |
مسئولیت کیفری و حقوقی موجر در فوت مستأجر
اگر فوت مستأجر ناشی از نقص در فنی ساختمان یا تأسیسات آن باشد (حتی اگر موجر از وجود نقص بیاطلاع باشد)، او مسئول پرداخت دیه کامل (که نرخ آن سالانه تغییر میکند) و سایر خسارات مانند هزینههای درمانی یا مراسم ترحیم خواهد بود؛ بنابراین، ضروری است پیشاز اجارهدادن ملک، سلامت کامل تأسیسات گاز و دودکشها توسط کارشناس تأیید شود. همچنین، تهیه بیمه مسئولیت مدنی میتواند در جبران خسارات احتمالی بسیار راهگشا باشد.
در مورد مسئولیت کیفری، اگر کوتاهی موجر در انجام تعمیرات اساسی یا رعایتنکردن اصول ایمنی ساختوساز محرز شود، طبق ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی، عمل او در حکم قتل شبهعمد یا غیرعمد تلقی میشود. در این صورت، علاوهبر پرداخت دیه، ممکن است به مجازات حبس (تا ۳ سال) هم محکوم شود. البته بسته به نظر کارشناس ممکن است مهندس ناظر، سازنده یا شرکت گاز هم در مسئولیت کیفری شریک شوند.
مواردی که مسئولیت از عهده موجر خارج میشود
در شرایط زیر، اگر بیتقصیری موجر اثبات شود، مسئولیت کیفری و مدنی حادثه از عهده او برداشته خواهد شد:
- سهلانگاری مستأجر: چنانچه حادثه ناشی از بیاحتیاطی مستقیم مستأجر باشد (مانند مسدودکردن دریچههای تهویه، استفاده نادرست از وسایل گازسوز یا اعمال تغییرات غیرمجاز در لولهکشی)؛
- نقص در وسایل مستأجر: اگر علت حادثه، نقص فنی در وسایل گرمایشی یا گازسوزی باشد که توسط خود مستأجر تهیه و نصب شده است؛
- تحویل ایمن ملک: درصورتیکه موجر ملک را با تأسیسات سالم و ایمن تحویل داده باشد و از خرابیهایی که بعداً ایجاد شده است، بیاطلاع باشد؛
- شرط عدم مسئولیت: اگر در قرارداد اجاره، شرط برائت ذمه یا عدم مسئولیت موجر در قبال حوادث بهصراحت ذکر شده باشد (هرچند این مورد بسته به نظر قاضی دارد)؛
- تقصیر اشخاص ثالث: زمانی که طبق نظر کارشناس رسمی، مسئولیت اصلی متوجه نهادهای دیگر (مانند شرکت گاز) یا افراد دیگر (مانند نصاب یا سازنده) باشد.
سخن پایانی
برای رسیدن به یک نتیجهگیری شفاف درباره اینکه اگر مستاجر گاز بگیرد بمیرد صاحبخانه مقصر است یا خیر، باید گفت که همه چیز به «منشأ حادثه» بستگی دارد. قانونگذار با تفکیک دقیق وظایف، تلاش کرده است تا عدالت را اجرا کند؛ بنابراین نههمیشه صاحبخانه مقصر است و نههمیشه مستأجر. حکم نهایی تنها پساز بررسی دقیق صحنه حادثه و تشخیص اینکه آیا مرگ ناشی از «فرسودگی و نقص ساختمان» بوده است یا «بیاحتیاطی در مصرف»، صادر میشود.
- اگر علت حادثه نقص در لولهکشی، دودکش یا تأسیسات اصلی باشد، موجر مسئول است؛ اما اگر ناشی از استفاده نادرست یا دستکاری وسایل باشد، مستأجر مقصر خواهد بود؛
- دادگاه صرفاً براساس گزارش مکتوب کارشناسان رسمی (مانند آتشنشانی و اداره گاز) درصد تقصیر طرفین را مشخص میکند؛
- شخص مقصر (چه مالک و چه مستأجر) علاوهبر پرداخت دیه کامل، ممکن است به حبس تعزیری بابت قتل غیرعمد محکوم شود؛
- در بسیاری از پروندهها، ممکن است تقصیر بین مالک، مستأجر، سازنده و نصاب تقسیم شود؛
- دریافت تأییدیه ایمنی گاز پیشاز عقد قرارداد و خرید «بیمه مسئولیت مدنی» توسط موجر، امنترین راهکار برای جلوگیری از عواقب سنگین بعدی است.
همانطور که خواندید، پیگیری پروندههای ملکی در دادگاهها میتواند بسیار زمانبر و پرهزینه باشد؛ اما سامانه هوشمند «املاین» بهعنوان پیشرو املاک آنلاین ایران، با امکان تنظیم قرارداد اجاره آنلاین و ارائه خدماتی فراتر از یک قرارداد ساده، کمک میکند ریسکهای حقوقی شما به حداقل برسد. سرویسهای منحصربهفردی مانند «تضمین پرداخت اجارهبها» (که خیال موجر را از دریافت اجاره راحت میکند) و سیستم «داوری تخصصی» (برای حل اختلافات بدون نیاز به دادگاه)، امنیت و آرامش را به معاملات شما بازمیگرداند. اگر بهدنبال تجربهای مدرن، امن و بیدغدغه در بازار مسکن هستید، پیشنهاد میکنیم حتماً نام برند «املاین» را در گوگل جستوجو کنید و با ورود به صفحه قرارداد وبسایت ما از خدمات متنوعی که برای آسودگی خاطر شما طراحی شده است، بهرهمند شوید.
سوالت متداول
آیا در گازگرفتگی مستأجر همیشه صاحبخانه مقصر است؟
خیر، اگر علت حادثه نقص فنی در تأسیسات اصلی ساختمان باشد، صاحبخانه مقصر است؛ اما اگر سهلانگاری مستأجر عامل حادثه باشد، خود مستأجر مسئول خواهد بود.
در صورت فوت مستأجر بر اثر گازگرفتگی، دیه برعهده کیست؟
دیه برعهده شخصی است که طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری یا آتشنشانی، «مقصر» شناخته شود.
اگر مستأجر تغییرات غیرمجاز داده باشد، مسئولیت با چه کسی است؟
در این شرایط مسئولیت کیفری و حقوقی برعهده مستأجر است.
